สำมะโนประชากรและเคหะ คืออะไร?
ประวัติ
สำนักงานสถิติแห่งชาติ มีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติสถิติ พ.ศ. 2550 ในการจัดทำสำมะโนหรือการสำรวจตัวอย่าง และอำนวยการให้มีการสำรวจด้านต่าง ๆ ของประเทศ ซึ่งสำมะโนประชากรและเคหะเป็นโครงการสำมะโนที่ใหญ่ที่สุด โดยเริ่มดำเนินการครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2503 และต่อมาในปี พ.ศ. 2513, 2523, 2533, 2543 และ 2553 ซึ่งตั้งแต่ปี พ.ศ. 2513 เป็นต้นมา มีการจัดทำสำมะโนเคหะควบคู่กับสำมะโนประชากร สอดคล้องกับข้อเสนอแนะขององค์การสหประชาชาติ (UN) ที่ให้มีการจัดทำสำมะโนทุก 10 ปี เพื่อให้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลระหว่างประเทศได้ ในปี พ.ศ. 2563 สถานการณ์โควิด-19 ทำให้โครงการสำมะโนประชากรและเคหะต้องเลื่อนออกไปตามมติของคณะกรรมการบริหารโครงการสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2563
ความท้าทายของวิธีการสำรวจแบบดั้งเดิม
การเก็บข้อมูลด้วยวิธีดั้งเดิม (Traditional Census) โดยการสัมภาษณ์ข้อมูลจากประชาชนโดยตรง (Face-to-Face Interview) ต้องใช้ทรัพยากรบุคคล เวลา และงบประมาณสูง อีกทั้งการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและปัญหาอาชญากรรมทางเทคโนโลยี เช่น การโจรกรรมข้อมูล การขู่กรรโชก และการหลอกลงทุน ส่งผลให้ประชาชนวิตกกังวลและลดความร่วมมือในการให้ข้อมูล นอกจากนี้ ยังมีความไม่มั่นใจในระบบความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคลจากภาครัฐ เพื่อแก้ไขปัญหาข้างต้น หลายประเทศทั่วโลก เช่น แคนาดา สหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย ปากีสถาน และเกาหลีใต้ ได้ปรับเปลี่ยนไปใช้การสำมะโนแบบดิจิทัล (Digital Census) โดยให้ประชาชนตอบแบบสอบถามผ่านเว็บไซต์ ซึ่งเน้นการใช้งานง่ายและสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของข้อมูล รวมถึงมีระบบติดตามเพื่อแจ้งเตือนหรือส่งเจ้าหน้าที่เก็บข้อมูลเพิ่มเติม
แนวทางการดำเนินงาน
* ปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 (สำมะโนทดลอง)
สำนักงานสถิติแห่งชาติได้จัดทำโครงการสำมะโนทดลองในพื้นที่กรุงเทพมหานคร (4 แขวง) และ 24 จังหวัด (จังหวัดละ 2 ตำบล) เพื่อทดสอบกระบวนการดำเนินงานและระบบงาน และศึกษาปัญหาและอุปสรรค รวมถึงวิเคราะห์บทเรียน ผลการทดลอง พบว่ามีอัตราการตอบแบบสอบถามออนไลน์เพียง 11.09% ของครัวเรือนในพื้นที่ทดลอง จึงต้องปรับแผนการเก็บข้อมูลโดยยังคงเน้นการตอบแบบสอบถามออนไลน์เป็นลำดับแรก พร้อมส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่เก็บข้อมูลเพิ่มเติมในพื้นที่ที่ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ตหรือประชาชนไม่สะดวกตอบแบบสอบถามออนไลน์
* ปีงบประมาณ พ.ศ. 2568
สำนักงานสถิติแห่งชาติเตรียมดำเนินโครงการสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2568 โดยปรับเปลี่ยนรูปแบบจาก Traditional Census เป็น Digital Census ภายใต้แนวคิด “Digital First Approach” ที่ให้ประชาชนตอบแบบสอบถามออนไลน์เป็นลำดับแรก กรณีที่ประชาชนไม่สะดวกตอบแบบสอบถามออนไลน์ สำนักงานสถิติแห่งชาติจะส่ง “คุณมาดี” ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ของสำนักงานสถิติแห่งชาติลงพื้นที่ และใช้แบบสอบถามกระดาษแล้วจัดเก็บบันทึกข้อมูลด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ภายหลัง เพื่อให้การสำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2568 สามารถเก็บข้อมูลได้ครบถ้วนสมบูรณ์
